H μορφή που γίνεται ψυχή..
Από την Ακαθίστη Βεκρή
Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν είναι απλώς μια αφήγηση διαδρομής, αλλά μια συνομιλία ανάμεσα στη μορφή και στην ψυχή εκεί όπου η σκέψη συναντά την αισθητική και η μνήμη μεταμορφώνεται σε τέχνη.
Η ροκ γλύπτρια Σίσσυ Πιάνα!
Μια δημιουργός που σμιλεύει τον ήχο σε ύλη και μετατρέπει τον μύθο σε ανθρώπινο βλέμμα.
Με ρίζες ελληνικές και βήμα που, μια δημιουργός που κινείται ανάμεσα στην Ελλάδα, τη Γαλλία, και την Αμερική, δεν εγκλωβίζεται σε σύνορα, αλλά υφαίνει γέφυρες.
Στα έργα της η ενέργεια της ροκ συναντά την πειθαρχία της κλασικής γλυπτικής.
Κάθε πρόσωπο μοιάζει έτοιμο να μιλήσει, σαν να κουβαλά μέσα του μια μελωδία που πάγωσε για μια στιγμή στον χρόνο.
Δεν αναπαριστά απλώς ανθρώπους.
Ξαναγεννά την ένταση τους, την ευαισθησία τους, την αόρατη σπίθα που τους έκανε σύμβολα. Μέσα από τα έργα της ζωντανεύουν πρόσωπα, εποχές και σύμβολα από τη Μαρία Κάλλας έως τον Μίκη Θεοδωράκη, από τους Doors, τους Rolling Stones έως την Πάτι Σμιθ , αναδεικνύοντας πως η τέχνη, όταν γεννιέται από θαυμασμό και αλήθεια, γίνεται κοινή γλώσσα των λαών. Όσα μοιράζεται εδώ, δεν είναι απλώς απαντήσεις, είναι μια εξομολόγηση πίστης στην ομορφιά, στην ελευθερία και στη δύναμη του ανθρώπου να μεταμορφώνει τον κόσμο μέσα από τη δημιουργία του.
Πώς ήταν τα παιδικά και νεανικά σου χρόνια στην Ελλάδα και με ποιον τρόπο πιστεύεις ότι αυτά διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα και την καλλιτεχνική σου ματιά.
Τα παιδικά μου χρόνια στην Ελλάδα ήταν ένα μείγμα φωτός, αλμύρας και εσωτερικής σιωπής. Μεγάλωσα στον Βόλο, ανάμεσα στη θάλασσα και το Πήλιο, δύο στοιχεία που έγιναν μέσα μου σύμβολα του ορατού και του άρρητου.
Από μικρή ζωγράφιζα πρόσωπα και μορφές ένιωθα πως κάθε φιγούρα που έπλαθα ήθελε να μου μιλήσει, να αποκτήσει ψυχή. Η λογοτεχνία με συνόδευσε από παιδί οι ποιητές με μύησαν στην εσωτερική ακρόαση. Αργότερα, η μουσική των Doors, των Rolling Stones και της Patti Smith άνοιξε για μένα άλλους δρόμους.
Ήταν σαν άπιαστα πουλιά που πετούσαν μακριά, σύμβολα μιας ελευθερίας που λαχταρούσα. Χρόνια μετά, με βαθιά συγκίνηση, κατάφερα να τους πλησιάσω μέσα από το έργο μου· να τους «αγγίξω» σμιλεύοντάς τους, μετατρέποντας τον θαυμασμό μου σε μορφή. Κι ένιωσα πως η τέχνη είχε πια γίνει ένας κύκλος επικοινωνίας ,εκείνοι είχαν εμπνεύσει εμένα, κι εγώ τους επέστρεφα τη δική μου ανάγνωση του μύθου τους.
Πότε ένιωσες για πρώτη φορά ότι η τέχνη δεν ήταν απλώς έκφραση αλλά δρόμος ζωής και τι σε ώθησε να φύγεις από την Ελλάδα για να σπουδάσεις και να ζήσεις στη Γαλλία.
Από πολύ νωρίς αισθανόμουν πως η τέχνη δεν είναι επιλογή αλλά κάλεσμα. Δεν θυμάμαι στιγμή της ζωής μου χωρίς δημιουργία. Η Ελλάδα υπήρξε η ιερή αφετηρία μου, αλλά η Γαλλία έγινε τόπος άνθισης. Ένιωθα την ανάγκη να απομακρυνθώ για να βρω τον εαυτό μου, να δω το ελληνικό φως μέσα από την απόσταση. Το Παρίσι με δίδαξε πειθαρχία αλλά και τόλμη· εκεί η τέχνη είναι τρόπος ύπαρξης, κοινωνική δύναμη, διάλογος. Ήταν το περιβάλλον όπου μπορούσα να ενώσω την εσωτερική μου ελληνικότητα με τη διεθνή ματιά.
Με ποιους τρόπους κουβαλάς την Ελλάδα μέσα σου παρόλο που ζεις και δημιουργείς πολλά χρόνια στο εξωτερικό.
Η Ελλάδα υπάρχει μέσα μου σε κάθε ανάσα. Είναι το φως που γλιστρά στις επιφάνειες των έργων μου, είναι η μελωδία που κρύβεται στη σιωπή του πηλού, είναι οι λέξεις των ποιητών που πάντα επιστρέφουν. Δεν την κουβαλώ σαν ανάμνηση, αλλά σαν παλμό. Ακόμη και όταν δουλεύω σε γαλλικά ατελιέ, αισθάνομαι ότι το χέρι μου καθοδηγείται από ελληνική καθαρότητα, από εκείνη τη βαθιά εσωτερική αρμονία που χαρακτήριζε ανέκαθεν τον τόπο μας.
Πώς επηρέασε η ελληνική κουλτούρα η ιστορία και οι μεγάλες μορφές του ελληνικού πολιτισμού το ύφος και τη θεματολογία των έργων σου.
Η ελληνική κουλτούρα είναι η μήτρα της σκέψης μου. Νιώθω πως κουβαλάω μέσα μου τη γλυπτική συνείδηση των αρχαίων, αυτή τη διαρκή πάλη ανάμεσα στη μορφή και στο άπειρο. Από τις νεότερες μορφές, δύο προσωπικότητες με καθόρισαν βαθιά: ο Μίκης Θεοδωράκης και η Μαρία Κάλλας. Ο Θεοδωράκης γιατί μετέτρεψε τον πόνο σε μουσική, την ιστορία σε συγκίνηση· και η Κάλλας γιατί ενσάρκωσε το απόλυτο, εκείνη τη λεπτή γραμμή μεταξύ φωτιάς και πειθαρχίας.
Η οπερατική της δύναμη, η μεταμόρφωση του πάθους σε τέχνη, είναι για μένα διαρκές μάθημα. Οι μορφές τους με συντροφεύουν σαν πνευματικοί συνομιλητές κάθε φορά που δουλεύω.
Νιώθεις ότι η διπλή σου ταυτότητα Ελληνίδα και Γαλλίδα λειτούργησε περισσότερο ως πρόκληση ή ως πλεονέκτημα στην πορεία σου.
Στην αρχή ήταν μια πρόκληση δύο πολιτισμοί, δύο τρόποι έκφρασης, δύο κόσμους μέσα μου. Όμως με τον καιρό κατάλαβα πως αυτή η διπλότητα είναι ευλογία. Η μία πλευρά με γειώνει στο συναίσθημα, η άλλη με ωθεί προς τη διανόηση. Η Ελλάδα μού χάρισε τη φλόγα· η Γαλλία, τη φόρμα. Και ανάμεσά τους στήνω τη γέφυρά μου, όπου η δημιουργία παίρνει τον δικό της ρυθμό, πέρα από σύνορα.
Ποια ήταν τα πιο καθοριστικά βήματα που σε οδήγησαν από τις σπουδές και τα πρώτα έργα σου μέχρι τη διεθνή αναγνώριση.
Το κάθε βήμα χτίζει το επόμενο, όπως κάθε στρώμα πηλού προετοιμάζει τη μορφή. Οι πρώτες εκθέσεις στο Παρίσι ήταν αποφασιστικές· εκεί έμαθα ότι το κοινό δεν ζητά απλώς τεχνική, αλλά αλήθεια. Κάθε συνεργασία, κάθε ρίσκο, κάθε αποτυχία υπήρξε σκαλοπάτι. Η γνωριμία και η συνεργασία με ανθρώπους από τον χώρο της μουσικής και της μόδας άνοιξε για μένα νέους δρόμους. Η υψηλή ραπτική και η δημιουργία προτομών με δίδαξαν να πειθαρχώ χωρίς να πνίγω το ένστικτο.
Πώς η εμπειρία σου στον χώρο της υψηλής μόδας και της δημιουργίας προτομών για γνωστές προσωπικότητες επηρέασε την καλλιτεχνική σου αντίληψη.
Η μόδα είναι ο κόσμος της λεπτομέρειας, της κίνησης, της αίσθησης του χρόνου. Η γλυπτική, αντιθέτως, είναι στάση, αιωνιότητα. Η συνάντηση αυτών των δύο μου έδωσε ένα μοναδικό μάθημα: πώς να φυλακίζεις το εφήμερο μέσα στο διαχρονικό. Όταν δουλεύω ένα πρόσωπο, δεν με ενδιαφέρει η επιφάνεια, με ενδιαφέρει η στιγμή που το βλέμμα αποκαλύπτει την ψυχή. Εκεί γεννιέται η αληθινή ομορφιά.
Όταν δημιουργείς ένα γλυπτό ή μια προτομή τι είναι αυτό που προσπαθείς πρώτα να αποτυπώσεις την εξωτερική μορφή ή τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου.
Ξεκινώ πάντα από τον εσωτερικό κόσμο. Η μορφή είναι απλώς το περίβλημα της ενέργειας. Παρατηρώ το βλέμμα, τη σιωπή, τη δόνηση· και προσπαθώ μέσα στον πηλό να αποτυπώσω κάτι άυλο, μια ανάσα, μια αλήθεια. Ένα πορτρέτο είναι, για μένα, μια συνάντηση ψυχών και όχι απλώς μια αναπαράσταση.
Ποια εσωτερική ανάγκη ή ποια σχέση με την ανθρώπινη ιστορία και τη μνήμη σε οδηγεί να επιλέγεις πρόσωπα που έχουν αφήσει έντονο πολιτιστικό αποτύπωμα και πώς προσεγγίζεις τον άνθρωπο πίσω από τον μύθο όταν ξεκινάς να τον αποτυπώνεις σε γλυπτό.
Με συναρπάζει η ανθρώπινη διαδρομή πίσω από το μεγαλείο, η ευαισθησία πίσω από τη φήμη. Όταν επιλέγω ένα πρόσωπο, το κάνω γιατί νιώθω μια μυστική συγγένεια. Δεν θέλω να σμιλεύσω τον μύθο· θέλω να αποκαλύψω τον άνθρωπο που πάλεψε, αμφέβαλε, αγάπησε, υπέφερε. Η τέχνη έχει αυτό το προνόμιο: να κάνει τον θρύλο ξανά ανθρώπινο, αλλά χωρίς να του αφαιρεί τη λάμψη του.
Ποια ελληνική προσωπικότητα που έχεις απεικονίσει σε έχει αγγίξει περισσότερο και γιατί.
Η Μαρία Κάλλας. Για μένα είναι σύμβολο δύναμης, πειθαρχίας και ευαισθησίας. Στο πρόσωπό της συνυπάρχουν η ηδονή και η τραγωδία, το φως και η σιωπή. Όταν την πλάθω, αισθάνομαι πως συνομιλώ με όλες τις γυναίκες που πάλεψαν να βρουν τη φωνή τους μέσα σ’ έναν κόσμο απαιτήσεων. Η Κάλλας δεν τραγουδούσε,εξομολογούνταν. Κι αυτό είναι ακριβώς που προσπαθώ να κάνω κι εγώ, μέσα από τη γλυπτική.
Τι σημαίνει για εσένα ο ρόλος σου ως Πρέσβειρα Πολιτιστικής Διπλωματίας και πώς συνδέεται με την ανάγκη να προβάλλεται η Ελλάδα διεθνώς μέσα από την τέχνη.
Είναι ένας ρόλος ευθύνης και βαθιάς τιμής. Ο πολιτισμός είναι η πιο ισχυρή πρεσβεία ενός λαού. Μέσα από την τέχνη μπορούμε να δείξουμε τον πλούτο, τη σύνθεση, το ανθρώπινο βάθος της Ελλάδας. Η δική μου αποστολή δεν είναι να εκπροσωπήσω, αλλά να εμπνεύσω: να θυμίζω ότι η Ελλάδα δεν ανήκει μόνο στο χθες· εξακολουθεί να δημιουργεί και σήμερα παγκόσμιο φως.
Πιστεύεις ότι η τέχνη μπορεί πραγματικά να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα σε λαούς και πολιτισμούς και αν ναι πώς το έχεις βιώσει προσωπικά.
Απόλυτα το πιστεύω. Το έχω δει στα μάτια ανθρώπων διαφορετικών εθνικοτήτων που στέκονται μπροστά στο ίδιο έργο και συγκινούνται για τον ίδιο λόγο. Η τέχνη δεν γνωρίζει γλώσσες. Είναι ένας άρρηκτος δεσμός που ξεπερνά τα σύνορα. Όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει στο έργο κάτι από τον εαυτό του, τότε η τέχνη έχει ήδη ενώσει κόσμους.
Πώς θα περιέγραφες τη σχέση σου με την Ελλάδα σήμερα συναισθηματικά δημιουργικά και επαγγελματικά.
Είναι σχέση καρδιάς. Ακόμα κι όταν βρίσκομαι μακριά, η Ελλάδα είναι ο άξονας της ύπαρξής μου. Συναισθηματικά, είναι το σπίτι των μνημών μου. Δημιουργικά, είναι η μεγάλη μου πηγή έμπνευσης — ο τόπος όπου το φως και η ιστορία συνομιλούν. Και επαγγελματικά, πάντα λαχταρώ να επιστρέφω, να εκθέτω, να συνεργάζομαι με Έλληνες δημιουργούς. Είναι μια σχέση αμοιβαίου καθρέφτη.
Τι κρατάς πιο ζωντανό από την ελληνική σου καταγωγή και τι θα ήθελες να μεταδώσεις στους νεότερους μέσα από το έργο σου.
Κρατώ την πίστη στην ψυχή του ανθρώπου, στη δύναμή της να υπερβαίνει τα πάντα. Η ελληνική καταγωγή είναι στάση ζωής , δεν είναι μόνο παράδοση, είναι τρόπος να βλέπεις το κάλλος μέσα στο χάος. Αυτό θα ήθελα να μεταδώσω στους νεότερους: ότι η τέχνη δεν είναι διαφυγή αλλά τρόπος παρουσίας στον κόσμο, ένας τρόπος να νιώθεις και να προσφέρεις.
Αν κοιτάξεις πίσω ποιο σημείο της διαδρομής σου θεωρείς καθοριστικό για να γίνεις αυτό που είσαι σήμερα.
Ίσως η στιγμή που κατάλαβα πως δεν χρειάζεται να ακολουθώ τις προσδοκίες των άλλων. Από τότε ελευθερώθηκα. Η πραγματική δημιουργία γεννιέται εκεί όπου ο καλλιτέχνης δεν φοβάται να είναι αληθινός, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να είναι μόνος.
Έχεις φιλοτεχνήσει το γλυπτό της Σιμόν Βέιλ, μετά από διεθνή διαγωνισμό όπου συμμετείχαν σπουδαίοι γλύπτες. Πώς βίωσες αυτή τη διάκριση και τι σημαίνει για σένα η Σιμόν Βέιλ ως πρόσωπο και σύμβολο.(Simon Veil)
Ήταν μια εμπειρία βαθιά συγκινητική, όχι μόνο ως καλλιτεχνική αναγνώριση αλλά ως ανθρώπινη συνάντηση. Η επιλογή μου, ύστερα από έναν ευρωπαϊκό διαγωνισμό με εξαιρετικούς γλύπτες, ήταν για μένα πολύ περισσότερο από μια διάκριση· ήταν μια στιγμή ταύτισης με μια μεγάλη ψυχή που σημάδεψε την Ιστορία.
Η Σιμόν Βέιλ (Simone Veil) ενσαρκώνει το ήθος, τη δύναμη και τη σιωπηλή αξιοπρέπεια του ανθρώπου που πέρασε μέσα από το σκοτάδι και απέδειξε τι σημαίνει ανθρωπιά. Όταν δούλευα τη μορφή της, ένιωθα σαν να συνομιλώ με την ίδια την έννοια της δικαιοσύνης. Δεν ήθελα απλώς να αποδώσω το πρόσωπό της, ήθελα να αποτυπώσω εκείνο το βλέμμα που βλέπει παραπέρα, προς το μέλλον της ανθρωπότητας.
Το γεγονός ότι το έργο αυτό βρίσκεται σε σημαντικούς χώρους του Παρισιού, είναι για μένα τιμή αλλά και ευθύνη· μια υπενθύμιση ότι ο γλύπτης δεν πλάθει μόνο μορφές, αλλά και μνήμη.
Έχετε ξεκινήσει συζητήσεις για ένα μνημείο των Doors στο Λος Άντζελες με τον Robbie Krieger. Πώς βιώνετε αυτή την εξέλιξη και τι σημαίνει για εσάς αυτή η συνάντηση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της τέχνης;
Είναι μια στιγμή όπου ο χρόνος κυκλώνει πάνω στον εαυτό του, σαν ηχώ που επιστρέφει από μακρινή απόσταση. Οι Doors υπήρξαν για μένα από τα πρώτα «άπιαστα πουλιά» της νιότης μου σύμβολα μιας ελευθερίας που ένιωθα να με καλεί μέσα από τη μουσική τους, εκείνη την άγρια, μυσταγωγική δύναμη που ένοιωθε το σώμα με το άπειρο. Να συζητώ τώρα με τον Robbie Krieger, τον κιθαρίστα τους, για ένα μνημείο στο Λος Άντζελες, είναι σαν να ολοκληρώνεται ένας κρυφός κύκλος: από τον θαυμασμό της εφήβου στην ωριμότητα της δημιουργού.
Δεν πρόκειται για απλή τιμή,είναι προσπάθεια να αποτυπώσω την ψυχή εκείνης της μπάντας, τη φωτιά του Jim Morrison, τον ρυθμό του Krieger, εκείνη την αίσθηση ότι η rock ‘n’ roll δεν πέθανε αλλά παραμένει ζωντανή, σαν αρχέγονο δέντρο χωρίς φύλλα που ρίχνει βαθιές ρίζες.
Το μνημείο αυτό, αν πραγματοποιηθεί, θα είναι διάλογος ανάμεσα σε δύο εποχές μια γέφυρα όπου η μορφή της γλυπτικής συναντά την αιωνιότητα της μουσικής, υπενθυμίζοντας ότι οι μεγάλοι καλλιτέχνες δεν ανήκουν σε έναν τόπο ή χρόνο, αλλά στο άχρονο της ανθρώπινης ψυχής.
Τι θα έλεγες σε έναν νέο ή μια νέα από την Ελλάδα που σκέφτεται να ακολουθήσει τον δρόμο της τέχνης πέρα από τα σύνορα.
Να φύγει με την καρδιά του γεμάτη και το βλέμμα στραμμένο προς τα μέσα. Να πιστέψει στον εαυτό του χωρίς να αποκόψει τις ρίζες του.
Η τέχνη είναι ο πιο όμορφος τρόπος να γνωρίσεις τον κόσμο αλλά και να επιστρέψεις στον εαυτό σου. Κάθε δημιουργός είναι ένας ταξιδιώτης· το σημαντικό δεν είναι πόσο μακριά πηγαίνει, αλλά τι φως μεταφέρει μαζί του.
Σε ευχαριστώ πολύ